ÖĞRETİMİ PLANLAMA-Eğitici Çalışmalar

gulsunsahan@Hotmail.com

ÖĞRETİMİ PLANLAMA



Gülsün ŞAHAN

Adana İlköğretim Müfettişi
Bu makale Eğitim Denetimi Dergisinde yayımlanmıştır.
Anahtar sözcükler:Plan,Çoklu Zeka Kuramı,Tam Öğrenme Modeli
ÖZET:
Ağustos 2003 ,2551 sayılı Tebliğler Dergisinde İlköğretim Okulları ders
planlarının yeniden yayımlanması pek çok soruyu beraberinde getirdi.
Öğretmenler okulların açılmasıyla birlikte bir plan karmaşası yaşamaya
başladı. Bu planlar ne gibi değişiklikler içermekteydi?Bu yazıda
planlardaki değişikliğin neler olduğu,Tam Öğrenme Modeli ve Çoklu Zeka
kuramının nasıl uygulandığı ve planlamanın önemi vurgulanmıştır..


GİRİŞ
İnsan yaşamının her aşamasında planlar oldukça önemli bir yer
tutar,hedefine ulaşanlarda görülen ilk özellik hayatlarını,geleceklerini,iş
yaşamlarını planlıyor oluşlarıdır.
Eğitim ; Bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla kasıtlı
,istendik,değiştirme süreci,(Aydın,s:5,2003)öğretmenler ise bu süreçte rol
alan en önemli kişilerdir.Kasıt plandır,planlamadır.Eğer bir planda kasıt
yoksa çalışmalar tesadüfe kalır .Okullarda yapılan amaçlı ve planlı
etkinlikler eğitim ve öğretimin kapsamındadır,(Aydın,s:47,2003).Eğitim
tesadüfe bırakılamaz, plansız yapılırsa her öğretmen öğrencisini ayrı
hedefe yönlendirir. Plan bir pusuladır,gidilecek yolu gösterir,pusulasız bir
yolcuk sadece bir maceradır,nelerin yaşanacağı kestirilemez,kontrol
edilemez.Kontrollü ve planlı olmayan eğitim süreci istenmeyen sonuçlara
neden olur.(Topaç-Aydın,s:171,2003)
2003-2004 eğitim-öğretim yılına girerken planlarda yapılan değişiklik
öğretmenler tarafından çok büyük bir değişiklikmiş gibi algılanarak pek çok
karışıklığı da beraberinde getirmiştir.Aslında planlarda köklü bir
değişiklik olmamış,bu çalışmayla İlköğretim okulu birinci kademe planlarında
yıllık ve ünite planları tek planda birleştirilmiştir.İlk anda bir kısaltma
gibi algılansa da önceki ünite planları yıllık hedefleri aylık süreçlerde
yeniden kontrol etme fırsatı sunuyordu. İ.O.İkinci kademe planlarında ise
fazla bir değişikliğe gidilmemiştir.Daha önce de İ.O İkinci kademedeki ders
planları yıllık plan üzerinde aylara bölünmüş olarak yapmaktaydı, yapılan
değişiklikle haftalık ve günlük ders saatleri bu plan üzerinde gösterilmeye
başlandı.Günlük planlarda ise her iki kademe içinde tam öğrenme modeli ve
çoklu zeka kuramına göre iki değişik model önerildi
Tam Öğrenme Modeline göre dersin işleniş basamağı ; Dikkati Çekme;
Güdüleme; Gözden Geçirme; Derse Geçiş; Bireysel Öğrenme Etkinlikleri
(Ödev, deney, problem çözme vb.); Grupla Öğrenme Etkinlikleri (Proje, gezi,
gözlem vb.); Özet .( Tebliğler Dergisi No:2551 ) ile ayrıntılı hale
getirildi.Daha önce bu basamağın tamamı işleniş olarak ele alınıyor ,her
öğretmen kendince dersin özelliğine göre işliyordu.Burada ise işleniş daha
ayrıntılı bir şekilde ele alınarak tüm öğrencilerin öğrenmesi
hedeflenmektedir.
Diğer model ise Çoklu Zeka kuramına göre hazırlanmıştır.Eğitimle ilgili
yazılarda,internet sitelerinde bu kuram sıkça yer almaktadır.Bu kuram
yeniymiş gibi algılansada daha öncede derslerin işlenişinde
kullanılmaktaydı. (Büyükalan,S:53-65,2003 )Örneğin; Hayat bilgisi dersi
işlenirken konunun içinde masalların, fıkraların yer aldığı sözlü anlatım
yapılıyor, konuyla ilgili şekiller ve resimler tahtaya çiziliyor,ilgili
deneyler, deneyle ilgi sayısal işlemler yapılıyordu.Daha sonra konuyla
ilgili varsa bir şarkı ,türkü söyleniyor,türkü içinde geçen fiziksel
hareketlerde yapılıyordu.Ardından öğrenilenlerin kısa bir yazılı anlatımı
yapılıp değerlendirmeye geçiliyordu.Bu işlenişte dilsel
,mantıksal-matematiksel, görsel ve
mekansal,bedensel-kinestetik,müziksel-ritmik,doğacı-varoluşcu zekalara göre
çalışmalar yer almakta,eğer bu çalışmalar grupça yapılıp, sonuçlar her
öğrenci tarafından kendine göre yazılı anlatılırsa sosyal ve kişisel zekaya
göre de çalışma yapılmış olmaktadır.Öğretmenler bu plan örneklerinden
istediklerini kullanabilmekte ,içeriği bozmadan istedikleri değişikliği
yapabilmektedirler. Her öğrencinin kendisi gibi öğrenme şekillerinin de
farklı olduğu göz önüne alınarak, olabildiğince farklı yöntem,teknikleri bir
arada kullanarak dersler işlenirse, tüm öğrencilerin öğrenmesine olanak
sağlanır,eğitimde sıfır hataya ulaşılır.Eğitimde hiçbir bireyi feda
edilemez,bireyler başarılı olmadığı için yeni baştan alt sınıflara alınıp
eğitilemez. Örneğin; okuma yazma bilmediği için 14 yaşındaki öğrencinin yeni
baştan birinci sınıfa yollanamayacağı gibi..
Bu değişiklikten önce de bazı öğretmenlerden planlarla ilgili yakınmalar
duyulmaktaydı, bazı tecrübeli öğretmenler ise plansızda yapabileceklerini
iddia etmekteydi.Eğer böyle olsaydı her yıl yeni gelen öğrencilerin aynı
özellikte olmaları gerekirdi.Her birey parmak izi gibi birbirinden tamamen
farklıdır,üstelik hızla değişen teknoloji çağında hızla birey profilleri de
değişmektedir.Bu çağda ,hızla değişen bireylere bir yıl öncesinin
planlarıyla cevap vermek mümkün değildir.Bazı öğretmenlerin planla ilgili
yakınmalarında haklı olabilirler , bu plan yapmamak değil başkasının
planını yapmamak konusunda olmalıdır.Öğretmenlerden bazıları
internetten,yada başka arkadaşlarının yıllık ve ünite planlarından
yararlanıyorlar,eğer bu planlar aynen kopya ediliyorsa, istenilen sınıfa
uyması düşünülmemelidir, çünkü her sınıfın havası ,öğrencisi ,seviyesi
farklıdır. Her öğretmen kendi sınıfının seviyesini çok iyi bilir.Merkez bir
okulda yapılmış bir plan, uzak bir köyde uygulanmaya kalkılırsa bu plandan
ne öğretmen ,ne de öğrenciler yararlanabilir.Burada yanlış anlaşılmaması
gereken bir nokta var; öğretmenler yıllık planlarında proğramlara uymak
zorundadır,planlar sınıfların özelliğine göre uyarlanmalıdır.Örneğin;Bazı
öğretmenler“Planları İnternetten aldım,günlük planlarıma
uygulayamıyorum,yaptığım planı da sınıfta işleyemiyorum ,bu nedenle plan
yapmak anlamsız geliyor!”diyebilir.Her öğretmen en iyi kendi planını
uygulayabilir.Öğretmene ait olmayan ,sınıfa uyarlanmamış bir plan, plan
yapmış olmak için yapılıyorsa öğrencilere de haksızlık edildiği
ortadadır.Mesleki etik yönünden de yanlış bir davranıştır.Öğretmen öncelikle
işinde profesyonel olmalıdır.(Aydın,S:60,2003).
Planlar sadece iş hayatında değil,özel hayatta da yapılmalıdır.Herkesin
bir vizyonu olmalı ,beş ,on yıl sonra nerede olmak istendiği
planlanmalıdır.Planlar hayatın her alanında yapılmalı uygulanmalıdır.Ne
istediğini bilen istekleri doğrultusunda düzenli çalışan insanlar eninde
sonunda hedeflerine ulaşırlar. Bir şehir,kasaba yada köye gitmek isteyen bir
kişi önce yolculuğunu planlar,yol,süre ,mola yerleri konusunda bilgi alarak
yola çıkarsa er yada geç, yürüyerek de olsa gitmek istediği yere ulaşır.Hiç
bir planı olmayan ise hiçbir yere ulaşamaz.(Cüceloğlu,2002) ”Gidecek
limanı belli olmayan yelkenliye hiçbir rüzgar yardım edemez”sözü de bu
konuyu kısaca özetlemektedir.
SONUÇ
Hayat ve eğitim tesadüfe bırakılmamalıdır, bunları en iyi eğitimciler
planlayabilir çünkü bunun eğitimini alırlar.Öğretmenleri diğer üniversite
mezunlarından farklı kılan planlamayı biliyor olmalarıdır.Eğitim, hedefine
ancak doğru planlar yardımıyla ulaşır.

KAYNAKÇA
1-AYDIN,İnayet.Eğitim Ve Öğretimde Etik. Pegem Yayınları,Kasım ,2003

2-CÜCELOĞLU,Doğan,İletişim Donanımları Seminer notları,Mayıs2002, Şanlıurfa

3-BÜYÜKALAN,FİLİZ,Sevil, “Çoklu Zeka Kuramı” Eğitim ve Denetim
Dergisi,Yıl:1,Sayı:1,Ekim,2003

4-TOPAÇ,Yusuf-Orhan AYDOĞAN,İnsan İçin Değişim,T.C.Başbakanlık Gümrük
Müsteşarlığı Yayınları No :53,Haziran 2003 ,Ankara

5-Tebliğler Dergisi No:2551,Ağustos,2003

İLKÖĞRETİM OKULLARINDA EĞİTİCİ ÇALIŞMALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Bu araştırma özeti 1995 yılında A.Ü .Sos.BİL.Ens.Eğt.Yönetim-Denetim Bölümünde Gülsün ŞAHAN tarafından Yüksek Lisans Tezi olarak hazırlanmış, A.Ü.Araştırma Fonu tarafından desteklenmiştir.
Bu çalışma Çağdaş Eğitim Dergisi Haziran-1996 sayısında yayımlanmıştır.
7 Yıl önce yapılan bu araştırma günümüzde halen geçerliliğini koruyor olması ,sorunların halen çözümlenmemiş olması düşündürücüdür.Bazı eğitimciler hala öğretim yapmaktan eğitime zaman bulamamaktadır.Eğitim-öğretim birlikte yürütülmediğinde başarısızlık kaçınılmazdır.

Giriş
İletişimin hızla arttığı günümüzde günlük hayata giren yenilikler bireylerde uyum güçlüğünüde beraberinde getirmektedir.eğitim Sistemleri yeni bilgiler ve hünerler yaratarak toplumun hızla değişen koşullarına uymasını kolaylaştırır,toplumdaki rollerine hazırlar.(Bursalıoğlu,1991.s:68)
Eğitici çalışmalar okullarda eğitsel kollar adıyla bilinen dersler dışında eğitimin amaçları doğrultusunda ,öğrencilerin ilgi ,ihtiyaç ve kişiliğini geliştirmek amacıyla yapılan planlı etkinliklerdir.(Binbaşıoğlu,1986,s:259).Bu çalışmalar.öğrencilerin uygarlaşmasına ,iyi insan olmasına,yurttaş olma bilincine katkıda bulunur,onlara topluluk halinde yaşama alışkanlığı kazandırır(Önder,1994.s:25).
Problem
Çağdaş eğitim kişilik geliştirmeyi ilke edinmiştir,kişilik eğitimi öğretimin bireyselleştirmesini gerektirir.Öğretimin bireyselleşmesi, okuldu öğretimden çok öğrenimin ağırlık kazanmasını gerektirir ve öğrenci başrolde bulunmalıdır.(Özgen,1993,s:14).Öğrenci odaklı eğitim,bireyi uzlaşmacı ,birlikteci,katılımcı,özetle demokrat yapar.Oysa ülkemizde öğrenci değil daha çok bilgi ve öğretmen odaklı eğitim-öğretim yapılmaktadır.(Büyükkaragöz,1990.s:91)
Örencilerin hayata hazırlanmasında yaşamsal bir öneme sahip olan eğitsel kol çalışmaları,okullarımızda çeşitli nedenlerden dolayı uygulanamaz olmuştur.Bu çalışmaların üzerine yeniden önemle eğilmek,uygulamaların amaca ulaşmasını sağlamak gerekmektedir.
Araştırmanın Amacı
Bu araştırmanın genel amacı İlköğretim okullarında yapılan eğitici çalışmaların genel bir değerlendirmesini yapmak,karşılaşılan sorunları belirleyerek eğitici çalışmaların amaca uygun yapılmasına ,geliştirilmesine katkıda bulunmaktır.Aşağıda bu genel amaca ulaşabilmek için aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır.
1-Eğitici çalışmalar yönetmeliğinde belirtilen amaçlara ulaşmaktamıdır?
2-Eğitici çalışmalar amaçlar doğrultusunda uygulanmaktamıdır?
3-Uygulamalarda karşılaşılan sorunlar nelerdir?
4-Eğitici çalışmalarla ilgili müfettiş,yönetici ve öğretmen görüş ve önerileri nelerdir?
Araştırmanın Yöntemi
Bu araştırmanın evreni evrenini Ankara ilinde görevli İlköğretim Müfettişleri,Merkez İlçelerde ki İlköğretim okullarında görevli Yöneticiler,Branş ve Sınıf öğretmenleri oluşturmuştur.İlköğretim müfettişleri ile,merkez ilçelerden tesadüfi örneklemle secilen 16 ilköğretim okulunda görev yapan yönetici ,branş ve sınıf öğretmenlerinin tamamı örneklem kapsamına alınmıştır.
Bilgi toplama amacıyla kullanılan anketler tüm deneklere ortak hazırlanmış olup beş bölümden oluşmaktadır.Birinci bölüm kişisel bilgiler,ikinci bölüm eğitici çalışmaların amaçları,üçüncü bölüm yapılan uygulamaları,dördüncü bölüm karşılaşılan sorunları,beşinci bölüm görüş ve önerileri kapsayan toplam 48 sorudan oluşmuştur.Bu araştırma için 102 müfettiş,72 yönetici ,221 branş,261 sınıf öğretmeni toplam 655 deneğin görüşleri alınmış,veriler bilgisayar yardımı ile çözümlenmiştir.
Bulgular
Tüm deneklerden kadınlar (%53,1),20 yıl ve üzerinde görev yapanlar(%33,7),eğitim yüksek okulu mezunları(%30,8) çoğunluktadır.Cinsiyet dağılımına göre müfettiş(93.)ve yöneticilerde erkekler,branş(%70,5)ve sınıf öğretmenlerinde (%62)kadınlar çoğunluktadır.Mesleki kıdeme göre çoğunluğu oluşturan grup ,20 yıl ve üzeri görev yapan müfettiş(%86,1),yönetici(%36,1) ve sınıf öğretmenleri (%32,5),1-4 yıl arası görev yapan branş(%25,7)öğretmenleridir.Müfettiş(%56,4)ve branş öğretmenlerinden eğitim fakültesi(%42,9),yönetici(%27,7) ve sınıf öğretmenlerinden eğitim ön lisans proğramı mezunu olanların
(%48,2) çoğunlukta olduğu görülmektedir. Branş öğretmenlerinden fenbilgisi-matematik grubunda olanlar (%30.7) ,eğitici kol görevinde ise branş (%14.4) sınıf öğretmenlerinin kültür- edebiyat ve yayın kolunda görev alanların (%13.0) çoğunluğu oluşturmaktadır.

Sonuçlar
Eğitici çalışmaların amaca ulaşmasına yönelik sonuçlar;
İlköğretim okullarındaki öğrencilerin eğitici çalışmalar etkinlikleri sonucunda yeteneklerini geliştirebilme, ferdi girişimde bulunabilme, yeni durumlara uyum sağlama, kendisine ve başkasına güvenebilme, kendi görüşlerini başkalarına etkili bir şekilde anlatabilme, farklı görüş ve anlayışları hoşgörü ile karşılayabilme,sosyal ilişkilerde anlayışlı saygılı ve ölçülü olabilme, grupça verilen görevleri tamamlamak için istekli çalışabilme,gruba karşı sorumluluk duyabilme,çevresindeki sorunlarla ilgilenebilme,davranışlarını orta derecede kazandıkları,ilköğretim okulu birinci kademe öğrencilerin kendilerini anlayabilme,planlı şekilde çalışabilme,boş zamanlarını yararlı bir şekilde değerlendirebilme,başkalarını dikkatle ve istekle dinleyebilme,çevre sorunlarını çözücü nitelikte projeler geliştirebilme davranışını orta derecede ,ikinci kademede ise az derecede kazandıkları sonucuna ulaşılmıştır .
Genel olarak ilköğretim okulları birinci kademede eğitici çalışmalar amacına orta derecede ulaşırken,ikinci kademede az derecede ulaştığı görülmektedir.
Uygulamalara ilişkin sonuçlar
İlköğretim okullarında eğitici çalışmalara öğrencilerin ilgi ve isteklerinin birinci kademede orta,ikinci kademede ise çok derecede dikkate alındığı,özel yetenek gerektiren çalışmalara öğrenci seçiminde sınıf ve rehber öğretmenlerin her iki kademede de orta derecede işbirliği yaptığı ve her öğrencinin en az bir kolda görev yapmasına çok derecede önem verildiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Öğrenciler yetenekleri doğrultusunda birinci ve ikinci kademede çok derecede teşvik edildiği, öğrencilerin eğitsel kollarda aktif olarak görev almasının,kol raporlarının hazırlanışına katılmasının ,bu çalışmaların okul çevresinde duyurulmasının ise orta derecede gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır.tüm denekler uygulamaların orta derecede gerçekleştiği görüşündedir.
Sorunlara ilişkin sonuçlar
İlköğretim okullarında yöneticilerin eğitici çalışmalara orta derecede yardımcı olduğu,bu çalışmalar için yer ve zaman bulamama sorunu ile orta derecede karşılaşıldığı,bu çalışmalarla ilgili yayın,araç-gerece birinci kademede orta,ikinci kademede ise çok derecede ihtiyaç duyulduğu görülmektedir.Parasal sorunların çözümünde eğitsel kol etkinliklerinden gelir elde etme,kooperatif gelirlerinden yararlanma yoluna az derecede gidildiği,bu çalışmaların diğer derslerle bağlantısının birinci kademede orta,ikinci kademede ise az derecede kurulduğu,eğitici çalışmaların öğrenci başarısını olumlu yönde etkilediği görüşüne tüm deneklerin orta derecede katıldığı,eğitsel kol raporlarının hazırlanışında eski raporlardan da yararlanıldığı sonuçlarına ulaşılmıştır.Genel olarak ilköğretim okullarında eğitici çalışmaların uygulanışı sırasında sorunlarla karşılaşılmanın orta derecede gerçekleştiği görülmektedir.
Görüş ve önerilere ilişkin sonuçlar
İlköğretim okullarında görevli branş ve sınıf öğretmenlerinin eğitici çalışmalar konusunda orta derecede yeterli olduğu,bu çalışmalar için öğretmenlere ayrı bir ücret ödenmesi gerektiği,ilgililerin bu çalışmaların gerekliliği konusuna orta derecede katıldığı,yöneticilerin bu çalışmalara orta derecede destek sağladığı,müfettişlerin bu çalışmalarla ilgili rehberlik ve denetim görevlerini az derecede gerçekleştirdikleri sonucuna ulaşılmıştır.Gen9el olarak tüm denekler bu çalışmalarla ilgili görüş ve önerilere orta derecede katıldıkları görülmektedir.
Öneriler
1-Araştırma sonucunda elde edilen bilgiler ışığında şu öneriler geliştirilmiştir.
Eğitici çalışmaların amaçları,diğer dersler üzerindeki olumlu etkileri konusunda ilgililer bilgilendirilmeli,amaçlarda belirtilen davranışlar öğrencilere kazandırılmaya çalışılmalıdır.
2-Bu çalışmalara öğrenci seçiminde öğrencilerin ilgi,istek ve yetenekleri dikkate alınmalı,öğrenciler teşvik edilmelidir.
3-Öğrencilerin en az bir kolda görev almaları sağlanmalıdır.
4-Eğitici çalışmalarla ilgili etkinlikler okul içinde ve çevresinde duyurulmalı,başarılı öğrenciler ödüllendirilmelidir.
5-Okul yönetimi bu çalışmalar için gerekli yardımı yapmalı,gerekli ortamı sağlamalıdır.
6-Eğitici çalışmaların uygulanabilmesi için zaman sorununa çözüm getirilmeli,öğretmenlere bu çalışmalar için ayrı bir ücret ödenmelidir.
7-Bu çalışmalar için ihtiyaç duyulan yayınlar hazırlanmalıdır.
8-Araç-gereç alımı için gerekli parasal kaynağın eğitsel kol faaliyetleri ve kooperatif gelirlerinden sağlanması yoluna gidilmelidir.
9-Eğitsel kollarda görev alacak öğretmenler hizmet içi kurslardan geçirilmelidir.
10-İlköğretim müfettişleri eğitici çalışmalarla ilgili rehberlik ve denetimlere ağırlık vermelidir.


Kaynakça
1-BURSALIOĞLU,Ziya .Eğitim Yönetiminde Teori ve Uygulama.Pegem Yayınları.No:1Ankara ,1991
2-Binbaşıoğlu ,Cavit.”Ders dışı Etkinliklerin Niteliği,Önem ve Değeri”Çağdaş Eğitim.Şubat,1986
3-Önder,Enver.”Eğitici Çalışmalar” Çağlar İ.O.Dergisi Ankara,Ekim-Kasım 1983
4-Özgen,Bekir.”Çağdaş Eğitimde Öğrenci ve Türkiye Boyutu”ABC Dergisi.Ankara.Ocak,1993.
5-Büyükkaragöz,Savaş.”İlkokul Proğramı ve Demokrasi”Milli Eğitim Dergisi.Sayı.100.Ankara,1990